Podział Górnego Śląska

Klęska Niemiec w I wojnie światowej otworzyła spór o przynależność państwową Górnego Śląska. Ruch polski zabiegał o przyłączenie regionu do odrodzonej Polski; obóz niemiecki chciał utrzymania go w Niemczech. Nie był to jednak spór między dwiema jednolitymi społecznościami.

Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa objęła władzę na obszarze plebiscytowym w lutym 1920 r. Przewodniczył jej francuski generał Henri Le Rond. Francja, Wielka Brytania i Włochy uczestniczyły w administracji alianckiej, lecz nie miały identycznych interesów ani pomysłów na podział regionu.

Spór o podział przekazano Lidze Narodów. Na podstawie jej rekomendacji 20 października 1921 r. zapadło rozstrzygnięcie zatwierdzone przez Radę Ambasadorów. Decyzja graniczna z 1921 r. i przejęcie administracji w 1922 r. to dwa odrębne etapy.

Według materiałów IPN Polsce przyznano około 29% obszaru plebiscytowego. Biografia Korfantego podaje, że na tej części mieszkało około 46% ludności całego obszaru.

Przybliżone wartości z nazwanych opracowań, bez nowej pozornej precyzji.

Polska otrzymała mniejszą część obszaru plebiscytowego, ale ważną część przemysłu. Wywiad Uniwersytetu Śląskiego z Maciejem Fikiem podaje 63 z 82 kopalń węgla, 9 z 14 zakładów hutniczych oraz 22 z 37 wielkich pieców. Są to liczby zakładów i urządzeń, nie procent produkcji ani wartości gospodarki.

Niemiecko-polska konwencja dotycząca Górnego Śląska została podpisana w Genewie 15 maja 1922 r. Regulowała następstwa podziału, w tym sprawy gospodarcze i ochronę mniejszości. Nowa granica tworzyła problemy obywatelstwa, języka i codziennego funkcjonowania regionu po obu stronach.

20 czerwca 1922 r. oddziały polskie pod dowództwem generała Stanisława Szeptyckiego uroczyście wkroczyły do Katowic. Przejmowanie polskiej części regionu obejmowało kolejne etapy w czerwcu i lipcu. Akt Objęcia Górnego Śląska przez Polskę podpisano w Katowicach 16 lipca 1922 r.

Język używany w domu nie przesądzał o narodowej identyfikacji ani o głosie oddanym w plebiscycie. Część mieszkańców posługiwała się polszczyzną lub śląskimi odmianami mowy, a zarazem opowiadała się za Niemcami. Więzi regionalne, religijne i rodzinne mogły nakładać się na polskie lub niemieckie poczucie przynależności.